2ـ2ـ2کاربرد ختمی خبازی در پزشکی25
2ـ2ـ3 کاربرد ختمی خبازی در کشاورزی27
2ـ3 تاثیر تنش خشکی بر رشد گیاهان28
2ـ4ـ هگزاکونازول38
فصل سوم: مواد و روش ها
3ـ1ـ مواد و روش‌ها43
3ـ2ـ نحوه انجام تحقیق44
3ـ3ـ اندازه‌گیری صفات45
3ـ3ـ1ـ تعداد برگ و طول ریشه45
3ـ3ـ2ـ وزن تر و خشک46
3ـ3ـ3ـ سطح برگ46
3ـ3ـ4ـ اندازهگیری مقدار کلروفیل و کاروتنوئیدها به روش آرنون (1967)46
3ـ3ـ5ـ پرولین47
3ـ3ـ6ـ اندازه‎گیری میزان کل قندهای محلول برگ48
3ـ3ـ7ـ استخراج عصاره برای اندازهگیری پروتئین و فعالیت کمی و کیفی آنزیم49
3-3ـ8 اندازهگیری کمی آنزیم پراکسیداز به روش چنس و ماهلی (1955) 49
3ـ3ـ9 اندازهگیری کمی آنزیم کاتالاز به روش ایسینگ و گرهاردت (1989) 49
3ـ3ـ10 سنجش پروتئین به روش لووری و همکاران (1951) 49
3ـ4ـ محاسبات آماری50
فصل چهارم: نتایج
نتایج53
4ـ1ـ تعداد برگ53
4ـ 2ـ سطح برگ53
4ـ3ـ طول ساقه و ریشه54
4ـ4ـ نسبت ریشه به ساقه55
4ـ5ـ وزن تر و خشک56
4ـ6ـ کلروفیل58
4ـ7ـ کاروتنوئید60
4ـ8ـ غلظت پرولین61
4ـ9ـ غلظت قندهای محلول62
4ـ10ـ فعالیت کمی آنزیم پراکسیداز63
4ـ11ـ فعالیت کمی آنزیم کاتالاز64
4ـ12ـ فعالیت کمی پروتئین65
4ـ13 همبستگی صفات66
فصل پنجم: بحت و نتیجه گیری کلی
5- 1- تعداد برگ68
5- 2- سطح برگ70
5- 3- طول ساقه71
5- 4- طول ریشه73
5- 5- نسبت ساقه به ریشه74
5- 6- وزن تر و خشک76
5- 7- کلروفیلها77
5- 8- کاروتنوئید79
5- 9- پرولین80
5- 10- قندهای محلول82
5- 11- فعالیت کمی آنزیم پراکسیداز83
5- 12- فعالیت کمی آنزیم کاتالاز84
5- 13- فعالیت کمی پروتئین86
نتیجهگیری کلی88
پیشنهاد88
منابع89
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………98

فهرست جداول

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

عنوان صقحه
جدول 3-1 نتیجه آزمون خاک مورد استفاده در تحقیق44
جدول 4-1 جدول تجزیه واریانس بررسی سطوح خشکی و هگزاکونازول بر صفات رشدی پنیرک52
جدول 4-2 جدول مقایسه میانگین‌ بررسی سطوح خشکی و هگزاکونازول بر صفات رشدی پنیرک52
جدول 4-3 جدول تجزیه واریانس بررسی سطوح خشکی و هگزاکونازول بر صفات رشدی پنیرک61
جدول 4-4 جدول مقایسه میانگین‌ بررسی سطوح خشکی و هگزاکونازول بر صفات رشدی پنیرک61
جدول 4-5 جدول همبستگی صفات بررسی سطوح خشکی و هگزاکونازول در گیاه پنیرک66
فهرست اشکال
عنوان صقحه
شکل 1- 1 اندام هوایی گل پنیرک6
شکل 1- 2 بذر، گل و برگ پنیرک7
شکل3ـ 1 منحنی استاندارد پرولین48
شکل 3ـ 2 منحنی استاندارد قندهای محلول49
شکل 3ـ 3 منحنی استاندارد پروتئین50
شکل 4ـ1 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر تعداد برگ در گیاه پنیرک53
شکل 4-2 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر میزان سطح برگ در گیاه پنیرک54
شکل 4-3 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر طول ساقه در گیاه پنیرک55
شکل 4-4 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر طول ریشه در گیاه پنیرک55
شکل 4-5 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر طول ساقه/ ریشه در گیاه پنیرک56
شکل 4-6 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر وزن تر در گیاه پنیرک57
شکل 4-7 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر وزن خشک در گیاه پنیرک57
شکل 4-8 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت کلروفیل aدر گیاه پنیرک58
شکل 4-9 مقایسه میانگین تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت کلروفیل bدر گیاه پنیرک59
شکل 4-10 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت کلروفیل کل در گیاه پنیرک59
شکل 4-11 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت کاروتنوئید در گیاه پنیرک60
شکل 4-12 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت پرولین در گیاه پنیرک62
شکل 4-13 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر غلظت قندهای محلول در گیاه پنیرک63
شکل 4-14 مقایسه میانگین سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر فعالیت کمی آنزیم پراکسیداز در گیاه پنیرک64
شکل 4- 15 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر فعالیت کمی آنزیم کاتالاز در گیاه پنیرک64
شکل 4- 16 مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی و هگزاکونازول بر فعالیت کمی پروتئین در گیاه پنیرک65

چکیده:
تنش کم‌آبی یکی از شایع‌ترین تنش‌های غیر‌زیستی است که رشد گیاه را در مناطق خشک و نیمه‌خشک محدود می‌کند. هگزاکونازول از ترکیبات تریازولی، انواع جدیدی از مواد شیمیایی هستند که با جلوگیری از سنتز جیبرلین منجر به کاهش رشد رویشی و افزایش رشد زایشی میگردند. به منظور ارزیابی تاثیر تیمار هگزاکونازول بر خصوصیات رشدی گیاه ختمی خبازی (Malva sylvestris) تحت تنش خشکی، آزمایشی بصورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با 4 تکرار در شهرستان نیشابور انجام شد. در مرحله رشد فنولوژیک گیاه، در مرحله چهار تا پنج برگی، تنش آبی در شاهد و 50 درصد ظرفیت زراعی و تیمار هگزاکونازول در سه سطح 0، 15 و 25 میلی‌گرم در لیتر به صورت اسپری برگی اعمال شد. نتایج نشان داد که تیمارها موجب کاهش طول ساقه، ریشه و سطح برگ و افزایش نسبت ریشه به ساقه، وزن تر و خشک و غلظت پرولین و آنزیم‌های کاتالاز و پراکسیداز گردید و همچنین مشاهده شد که تیمارها تاثیری بر روی تعداد برگ، کلروفیل a، b، کل و پروتئین نداشته است.

واژه‌های کلیدی: تنش‌های غیر‌زیستی، صفات رشدی، تریازول، محلولپاشی.

فصل اول
کلیات

1ـ1ـ مقدمه
گیاهان دارویی در طول تاریخ همیشه با انسان قرابت خاص داشته و آثار دارویی و موارد استفاده آن بر هیچکس پوشیده نیست. اگرچه علاقه، همدمی و توجه به این گیاهان مفید، در سال‌های گذشته ناچیز بوده، ولی خوشبختانه اخیراً مورد عنایت و توجه بیشتری قرار گرفته است. علاقمندان به گیاهان دارویی معتقدند همانطور که گیاهان در باغ نباتات خوب رشد می‌کنند، باید سعی شود زمینه علاقمندی به این گیاهان در قلب‌های انسان‌ها نیز فراهم و افزون گردد. گیاهان دارویی یکی از منابع غنی کشور بوده که امکان صادرات آن نیز وجود دارد. زیرا وقتی به ارقام واردات کشورهای اروپایی مثل آلمان غربی و فرانسه توجه شود، معلوم می‌گردد که گیاهان دارویی بازار بزرگی در جهان داشته و کشور ما می‌تواند به یکی از مهمترین صادرکنندگان گیاهان دارویی تبدیل شود. ایران از لحاظ آب و هوا، موقعیت جغرافیایی و زمینه رشد گیاهان دارویی یکی از بهترین مناطق جهان محسوب می‌گردد و در گذشته هم منبع تولید و مصرف گیاهان دارویی بوده است. دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان، ابن‌سینا، رازی و دیگران کتاب‌های مفصلی درباره گیاهان دارویی نوشته‌اند که مورد توجه جهانیان نیز بوده است. لذا علاوه بر اهمیت روز افزون گیاهان دارویی در سطح جهان که به سرعت می‌رود تا جانشین بسیاری از داروهای شیمیایی شود، صادرات این گیاهان نیز می‌تواند منبع بزرگی از درآمد ارزی برای کشور باشد. مواردی که برای صادرات این گونه کالاها وجود دارند شامل شکل رقابت، تهیه گیاهان استاندارد، خشک کردن، بستهبندی، بازاریابی و غیره میباشند (فتاحی و فتاحی، 1389).
متاسفانه با وجود این گونه منابع در کشور، ما به اهمیت این گیاهان واقف نبوده و بسیاری از این مواد اولیه را بلااستفاده گذاشته یا دور ریخته میشود. رویکرد جهانی به سمت استفاده‌های مختلف درمانی، غذایی، صنعتی و … از گیاهان دارویی و معطر، موجب تبدیل صنعت تولید و فرآوری این گیاهان به یکی از صنایع سودآور و مهم در سراسر دنیا گشته است. صنعتی که از مراحل انتخاب و اهلی‌سازی گیاهان دارویی تا کشت و فرآوری آن را شامل شده و رشته‌های مختلف علمی را در درون خود جای داده است (نجفی و همکاران، 1391).
کشور پهناور ایران با سابقه تاریخی در طب سنتی و داشتن شرایط متفاوت اکولوژیکی و زیستی و دارا بودن بیش از 7500 گونه گیاهی که حدود 10 تا 15 درصد آن دارویی شناخته شدهاند، دارای پتانسیل بالقوه‌ی بسیار بالا برای تولید، فراوری و صادرات گیاهان دارویی می‌باشد و این لازمه مدیریت صحیح و ایجاد سیستم یکپارچه بین بخش‌های مختلف کشاورزی، منابع طبیعی، صنایع دارویی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهی و بازرگانی است (ابراهیمی، 1380). با توجه به اثرات سوء داروهای شیمیایی و سنتزی بشر از اواخر قرن بیستم رویکری مثبت به سمت جایگزین کردن فراورده‌های دارویی گیاهان به جای داروهای شیمیایی داشته است، به همین دلیل گیاهان دارویی از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردارند (ستایش‌مهر و گنجعلی، 1391).
گیاهان دارویی یکی از منابع غنی کشور است که امکان صادرات آن نیز وجود دارد. ایران از نظر آب و هوا در زمینه رشد گیاهان دارویی یکی از بهترین مناطق جهان محسوب میشود، به همین دلیل صادرات آن می‌تواند منبع بزرگی از درآمد برای کشور باشد (شریعت، 1382).

1ـ2ـ اهمیت گیاهان داروئی:
برای بیان اهمیت تولید گیاهان دارویی باید به دلایل کاربرد گیاهان داروئی معرفی گیاهان داروئی و خواص آن‌ها، تولید گیاهان داروئی، اهمیت اقتصادی گیاهان داروئی و عوامل اکولوژیکی پرداخت و بررسی مختصر از گیاهان دارویی از ابتدا تا امروز نشانگر این است که تا اوایل قرن بیستم نقش مواد سنتزی بخصوص در داروسازی بسیار کم بوده و در گذشته دورتر اصلاً وجود نداشته است. بشر مواد دارویی لازم برای رفع دردها را از منابع طبیعی بدست می‌آورد و اکثر مشکلات پزشکی را با توسل به مواد طبیعی که قسمت اعظم آن‌ها را با منابع گیاهی تشکیل می‌دهد، حل می‌کرده است (معاونی، 1388).
بر اثر گذشت زمان عوامل مختلفی از جمله پیشرفت علوم، افزایش احتیاجات مردم و از همه مهم‌تر مسائل اقتصادی باعث بوجودآمدن مواد سنتزی شد. زیرا در بسیاری از موارد قیمت مواد طبیعی خیلی گرانتر از مواد سنتزی است و عامل دیگر سهولت استفاده از این مواد می‌باشد. زیرا مصرف یک قرص بسیار راحت است و یک ثانیه طول می‌کشد، ولی تهیه یک محصول گیاهی به صورت جوشانده، خیسانده و یا طرق دیگر با زحمت بیشتر و دقت بیشتر همراه است. با مصرف مواد سنتزی، اثرات جانبی‌شان نیز آشکار شد. اثبات وجود برخی از اثرات جانبی احتیاج به زمان طولانی و آمار زیاد دارد. بنابراین مسئله خطر داروهای سنتزی در یک یا چند سال مشخص نمی‌شود، ولی در حال حاضر، که بیش از هر زمان دیگر از عمر این مواد می‌گذرد، مشخص شده است که کمتر ماده‌ی سنتزی وجود دارد که دارای اثرات جانبی نباشد یا اکثر این مواد دارای، اثرات جانبی بوده و حتی مواد خالص شده گیاهی نیز کم و بیش دارای اثرات ثانوی هستند. اما مجموعه موادی که از طبیعت و گیاه به دست می‌آید، دارای حداقل اثرات جانبی بوده و اثرات جانبی مواد سنتزی به مراتب بیشتر از مواد گیاهی است و در بسیاری از موارد این آثار حتی به نسل‌های بعدی هم انتقال پیدا می‌کنند. به همین دلیل جوامع پیشرفته به فکر استفاده از منابع طبیعی و یا گیاهی هستند از جمله این کشورها می‌توان ژاپن، سوئیس، سوئد، آمریکا، انگلیس و بعضی از کشورهای قاره آسیا را نام برد (معاونی، 1388).

1ـ3ـ اهمیت کشت و تولید گیاهان داروئی
با توجه به پیشرفتهای چشمگیری که در صنعت داروسازی به خصوص در دهه‌های اخیر روی داده، ممکن است تصور شود که از اهمیت گیاهان داروئی کاسته شده است. ولی آماری که در سال‌های اخیر در مورد مصرف داروهای گیاهی ارائه شده نشان می‌دهد که این تصور، چندان صحیح نبوده و با وجود ارائه داروهای شیمیایی مشابه با مواد موثره گیاهان داروئی نه تنها از میزان کشت و تولید این گیاهان در کشورهای پیشرفته کاسته نشده، بلکه تولید و مصرف آن‌ها نیز افزایش یافته است. آمار جهانی نیز نشان میدهد که مواد موثره حدود پنجاه درصد داروهای عرضه شده به بازار دارای منشأ طبیعی بوده و در برخی از کشورها این رقم به 90 درصد رسیده است. به علاوه استفاده از گیاهان داروئی و معطر در بین مردمان کشورهای توسعه یافته نیز به شدت در حال افزایش است، به طوری که هم اکنون 90% از مردم این کشورها از داروهایی با منشأ گیاهی استفاده می‌کنند (فتاحی و فتاحی، 1389).
رویشگاه‌های طبیعی ایران به عنوان ذخایر ارزشمند توارثی می‌توانند منشاء تهیه و تولید گیاهان، به خصوص گیاهان دارویی در طبیعت و مزارع، که به طبع از سازگاری مناسبی برخوردار خواهند بود، مورد توجه قرار گیرند (شوشتریان و همکاران، 1389). گیاهان دارویی برخلاف عموم محصولات زراعی و باغی که در اثر تنشهای محیطی لطمه میبینند، مواد موثره آنها می‌توانند تحت تاثیر تنشهای تنظیم شده و هدفمند، بر محصول بیوشیمیایی افزوده و مواد موثره ویژه ایجاد گردد، که در این صورت بازدهی اقتصادی آنها افزایش خواهد یافت (امیدبیگی و طباطبایی، 1387). امروزه رویکرد گسترده جهانیان به استفاده از داروهای طبیعی موجب ایجاد دگرگونی قابل توجهی در کلیه کشورهای جهان نسبت به شناسایی و تهیه مواد طبیعی و گیاهی و بازگشت به طبیعت گشته، به طوری که در اکثر کشورهای جهان دانش طب گیاه درمانی در دستور کار پژوهش‌های مجامع علمی قرار گرفته است (موسوی، 1383). خشکی، شوری و گرما از جمله فاکتورهای محیطی محدودکننده رشد گیاهان است. باید به گیاهان دارویی مناطق گرم و خشک توجه ویژهای شود، زیرا خشکی و گرما میتواند تا حدودی ترکیبات دارویی را در این گیاهان افزایش داده و موجب بهبود کیفیت این گیاهان شود (رشیدی، 1390).
برخلاف دیگر محصولات زراعی، گیاهان دارویی گیاهانی هستند که کیفیت مواد در مقایسه با کمیت آنها به مراتب مهم‌تر و ضروری‌تر می‌باشد. لذا جهت رسیدن به حداکثر کیفیت، علم و آگاهی از عوامل موثر بر رشد و نمو گیاهان دارویی بسیار حائز اهمیت می‌باشد. شناخت عوامل محیطی، گیاهی و زراعی نقش مهمی در موفقیت کشت گیاهان دارویی دارد. از مهمترین عوامل محیطی مؤثر بر رشد و نمو و تولید گیاهان دارویی و معطر، می‌توان نور، دما، آبیاری، ارتفاع محل رویش، خاک و موجودات زنده و غیر‌زنده پیرامون گیاه را بر‌شمرد (ابراهیم‌پور و عیدی‌زاده، 1390).
اثرات کمبود رطوبت در عملکرد و تغییرات مواد موثر گیاهان دارویی دارای ویژگی‌های خاصی است که باید به طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. به نظر می‌رسد که گیاهان دارویی واکنشهای متفاوتی نسبت به تنش خشکی در عملکرد و مواد موثره تولیدی داشته باشند. برای درک این ویژگیها تحقیقات گسترده بر روی گیاهان با ارزش دارویی و اعمال تیمارهای مختلف نیاز میباشد (لباسچی و عاشورآبادی، 1383).

1ـ4ـ مشخصات مهم تیره پنیرک1:
این گیاهان شامل ?? جنس و ???? گونهاند. در اغلب نواحی کره‌ی زمین نیز به استثناء مناطق قطبی پراکندگی دارند. از مشخصات آنها این است که در خارج کاسه‌ی گل آنها کاسبرگ‌های کوچک و فرعی به نام کالیکول مرکب از ? تا ?? تقسیم آزاد و یا متصل به هم در قاعده قرار دارد که در واقع بیرونی‌ترین پوشش گل به حساب می‌آید (زرگری، 1375). این گیاهان غالبا علفی و برخی از آن‌ها به صورت درختچه‌ای یا درختی هستند. برگ‌ها متناوب، ساده یا منقسم، داراى گوشواره و معمولاً بلند و چوبى مى‌باشند. گل‌ها معمولا دو‌جنسی و منظم، دارای 5 کاسبرگ آزاد یا پیوسته و 5 گلبرگ آزاد می‌باشند. پرچم‌های آن‌ها مرکب از 2 ردیف حلقوی 5 تایی است، با این تفاوت که حلقه خارجی پرچم‌ها غالباً رشد پیدا نمی‌کند، در حالیکه پرچم‌های حلقه داخلی بر اثر انشعاب تکثیر می‌یابند و از اتصال میله آن‌ها به یکدیگر لوله‌ای به وجود می‌آید که تخمدان و خامه مادگی را کاملاً فرا می‌گیرد. در رأس لوله مذکور و یا در قسمتهای فوقانی طول آن، بساک پرچم‌ها به وضع مجتمع دیده می‌شود. مادگی چندبرچه‌ای است (امیدبیگی، 1390). میوه آنها خشک و مرکب از چند پوشینه و محتوی دانه‌هایی است که گاهی پوشیده از کرک‌های پنبه‌ای است. اکثر گیاهان این تیره حاوی ترکیبات موسیلاژی هستند که از آن‌ها دارو‌های متفاوتی ساخته می‌شود. پوست ساقه عده‌ای از گیاهان این تیره دارای الیاف فیبر قابل استفاده در نساجی است. دانه بعضی از آنها مانند پنبه دارای روغن فراوان است (زرگری، 1375).

1ـ5ـ خصوصیات گیاهشناسی ختمی خبازی:
پنیرک با نام علمی .Malva sylvestris L از تیره پنیرکان می‌باشد. پنیرک گیاهی یک ساله، دوساله و یا به ندرت چندساله است (رضوی و همکاران2، 2010(.

شکل 1- 1 اندام هوایی گل پنیرک

منشا این گیاه آسیای میانه گزارش شده است و تقریبا در تمام نقاط جهان می‌روید (شوشتری، 1389). ریشه پنیرک کم و بیش منشعب، مخروطی شکل، مستقیم و ضخامت آن 5/1 تا 5/2 سانتی‌متر است. برگ‌ها بر روی ساقه به طور متناوب قرار دارند. دمبرگ و پهنک این گیاه کرک‌دار است. گل‌ها صورتی رنگ است که از زاویه بین برگ‌ها و ساقه ظاهر می‌شود. کاسبرگ‌ها رگه‌دار و بنفش رنگ هستند. میوه پنیرک مسطح و ده قسمتی است. بذر پنیرک لوبیایی شکل و قهوه‌ای رنگ است. گل‌ها و برگ‌های این گیاه حاوی مواد موسیلاژی، تانن3، مواد تلخ و مواد رنگی آنتوسیانین4 است (امیدبیگی، 1390؛ ارضی و همکاران، 1391). پنیرک گیاه خزنده پایایی به ارتفاع 10 تا 15 سانتی‌متر با ساقه‌های کرک‌دار منشعب است. برگ‌های آن دارای پایه‌های دراز، قلوه‌ای شکل یا تا اندازه‌ای گرد با 5 تا 7 لوب و کرک‌دار است. رنگ گل‌ها صورتی تا سرخ و قطر آن‌ها 15 میلی‌متر است (توکلیصابری و صداقت، 1384). گل‌ها بخش مهم دارویی گیاه را تشکیل می‌دهند و حاوی ماده موثره موسیلاژ است که در اثر هیدرولیز آن گالاکتوز5، آرابینوز6، گلوکز7، رامنوز8، اسید‌گالاکتورونیک9 حاصل می‌شود (زرگری، 1375؛ شوشتری، 1389).

شکل 1- 2 بذر، گل و برگ پنیرک

1ـ6ـ زیستگاه و جمعآوری:
گونه‌های این گیاه در محل‌های مرطوب، کنار جاده‌ها و مزارع‌ یافت می‌شوند. پنیرک را در ماه‌های خرداد تا مرداد جمعآوری کرده به سرعت در سایه می‌خشکانند (رضوی، 1388).

1ـ7ـ پراکنش:
این گیاه در نواحی مختلف ایران از جمله اطراف تهران، گیلان، آذربایجان، نواحی غربی دریای خزر، مرکز ایران، اصفهان، خراسان و جنوب از جمله بندرعباس، قشم و نیز کرمان، بلوچستان و اراک می‌روید (توکلی صابری و صداقت، 1384).
1ـ8ـ انتشار جغرافیایی:
این گیاه منشا اروپایی دارد و در کشورهایی چون آلمان گیاه دارویی عمده به شمار می‌آید، البته در ایران نیز این گیاه مورد کشت قرار می‌گیرد و به خاطر قدرت تحمل خوب آن نسبت به شرایط محیطی در حال حاضر در برخی نقاط ایران به حالت خودرو زیست می‌نماید (رضوی، 1388).

1ـ9ـ نیاز اکولوژیکی:
این گیاه در طول رویش به آب فراوان نیاز دارد. خاک‌هایی که این گیاه در آن کشت می‌شود باید دارای بافت متوسط و غنی از مواد غذایی بوده و ضخامت زیادی داشته باشد (امیدبیگی، 1390). گیاه پنیرک دارای ریشه‌های راست و عمیق است و به سرعت زیست توده خود را افزایش داده و قدرت رقابت بالایی برای جذب عناصر غذایی خاک به ویژه نیتروژن دارد (ماکوسکی10، 2005).

1ـ10ـ آمادهسازی خاک:
در فصل پائیز زمین شخم عمیقی زده می‌شود و سپس 80 تا 100 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس و 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 10 تا 20 کیلوگرم در هکتار ازت به زمین اضافه می‌شود. در فصل بهار از انجام اعمالی که سبب کاهش رطوبت خاک گردد باید خودداری نمود. در این فصل قبل از کاشت باید زمین را تسطیح و بستر خاک را برای کاشت بذر آماده نمود (امیدبیگی، 1390).

1ـ11ـ تناوب کاشت:
از آنجا که این گیاه به اکثر علفکش‌ها حساس است باید آن را با گیاهانی به تناوب کشت کرد که مانع گسترش علف‌های هرز شوند، از این رو گیاهان وجینی گیاهان مناسبی برای تناوب کاشت با پنیرک هستند (صمصام‌شریعت، 1389).
1ـ12ـ تاریخ و فواصل کاشت:
تکرار کشت این گیاه در یک زمین پس از سه سال انجامپذیر است. اواخر اسفند تا اوایل فروردین زمان مناسبی برای کشت مستقیم گیاه است. بذرها در ردیف‌هایی به فاصله 60 تا 80 سانتیمتر باید کشت شوند. برای هر هکتار زمین ‌به ‌سه تا چهار کیلوگرم بذر با کیفیت نیاز می‌باشد (امیدبیگی، 1390).

1ـ13ـ کاشت:
تکثیر پنیرک از طریق کاشتن بذر مرغوب صورت می‌گیرد. برای این کار بذور پنیرک را در پاییز و یا در بهار می‌کارند. اگر بذر در بهار کاشته شود گیاه در ماه‌های تیر و مرداد گل می‌دهد و در صورتی که در پاییز کاشته شود، علاوه بر اینکه گل‌ها زودتر ظاهر می‌گردند حساسیت گیاه در مقابل آفات نیز کمتر است. علاوه بر این می‌توان، انواع پنیرک را از طریق خوابانیدن یا قلمهزدن نیز تکثیر کرد، ولی چندان معمول نیست. برای پرورش پنیرک معمولا بذور را در پاییز بر روی زمین‌های آماده (شخم 40 سانتی‌متر و کودهای لازم) می‌پاشند و گیاه جوان حاصل را در تمام مدت زمستان، به حال خود می‌گذارند. بهتر است گیاه کاشته شده را از یک لایه نازک کاه بپوشانند تا سرمای زمستان آنها را خراب نکند. کاشتن گیاه جوان حاصل از رویش بذر (نشاء) در زمین زراعی، معمولا در بهار و به کمک دستگاه‌های ساده به‌نحوی انجام می‌گیرد که ریشه گیاهان جوان ضمن کاشتن آسیب نبیند و با فاصله کشت 80 سانتیمتر میکارند. پس از انتقال گیاهان به زمین مورد نظر معمولا با کودهایی که به شکل محلول مایع در آمده‌اند و یا با کود انسانی رقیق شده، زمین کرت را آبیاری می‌کنند. محصولات به‌دست آمده پنیرک را در سایه و در محلی که به خوبی تهویه گردد، خشک می‌کنند و یا این عمل را در حرارت‌ مصنوعی و یا در آون با گرمای 25 تا 40 درجه انجام می‌دهند. در غیر این صورت گل‌ها رنگ زیبای خود را از دست می‌دهند. گل‌های خشک شده را در ظروف مخصوص و در محلی خشک نگه‌داری می‌نمایند. بدین طریق از هر هکتار زمین، حدوداً 2400 کیلوگرم گل و به همین میزان برگ به‌دست می‌آید (صمصام‌شریعت، 1389).
1ـ14ـ داشت:
در صورتی که بذرها به‌ صورت متراکم در طول ردیف‌ها کاشته شده باشند، باید در مرحله هفت تا هشت برگی به تنک کردن آن‌ها اقدام نمود، به‌طوری که فاصله دو بوته در طول ردیف 30 تا 40 سانتی‌متر گردد. آبیاری منظم و به موقع نقش عمده‌ای در افزایش عملکرد دارد. از آفات این گیاه قارچ عامل بیماری زنگ است که برای مبارزه با آن می‌توان از محلول 4/0 درصد زینب یا محلول 2/0 درصد به‌صورت محلول‌پاشی استفاده نمود (امیدبیگی، 1390).

1ـ15ـ برداشت:
در روزهای آفتابی و خشک اوایل تابستان بتدریج برداشت گل‌های پنیرک به همراه کاسبرگ‌ها صورت می‌گیرد. گل‌ها را پس از برداشت باید به سبد منتقل کرد و از ایجاد هرگونه فشار به آن‌ها خودداری نمود. برگ‌های بدون دمبرگ بتدریج توسط کارگر برداشت می‌شوند. بهترین زمان برداشت برگ‌ها هنگامی است که گیاهان به گل می‌روند. در این مرحله برگ‌ها بیشترین مقدار مواد موثره را دارا می‌باشند. گل‌ها را پس از برداشت باید به ضخامت دو تا سه بند انگشت بر روی هم قرار داد تا خشک شوند. از قرار دادن گل‌های پنیرک در آفتاب باید خودداری نمود، زیرا آفتاب تاثیر نامطلوبی بر مواد موثره آن دارد. نسبت گل و برگ تازه به خشک شش به یک و پنج به یک می‌باشد (معاونی، 1388).

1ـ16ـ زمان جمع‌آوری:
جمع‎آوری گل‌های زودرس، تدریجا قبل از باز شدن کامل آنها در فاصله ماه‌های خرداد تا اوایل تیرماه (گل‌‍های دیررس) صورت می‌گیرد (صمصام‌شریعت، 1389).

1ـ17ـ ترکیبات شیمیایی:
مواد لعابی، تانن‌ها، مواد رزینی و اگزالات کلسیم عمده ترکیبات شیمیایی پنیرک به شمار می‌آید (رضوی، 1388). براساس تحقیقات از جمله عوامل محدودکننده تولید در گندم علف‌های هرز پهن برگ بوده است که از میان آنها پنیرک اولین پهنبرگ خسارتزا در مزارع گندم می‌باشد (صفاهانی لنگرودی، 1390).

این گیاه دارای مواد موثره: موسیلاژ، تانن، مالوین، ریبوفلاوین، نیاسین، اسیدآسکوربیک، املاح معدنی، ویتامین‌های C، B2، B1، A1 و آنتوسیانین می‌باشد. برگ‌هایی که توسط بیماری زنگ مورد حمله قرار می‌گیرند باید حذف شوند. امروزه تنها منبع تهیه برگ‌ها و گل‌های پنیرک گیاهان موجود در بلژیک، فرانسه، آلمان و کشورهای جنوب شرقی و شرق اروپا می‌باشند (معاونی، 1388).

1-18- موارد مصرف و کاربرد دارویی:
الف: گل پنیرک
ترکیبات مهم
گل‌های پنیرک بیش از 10 درصد موسیلاژ دارند. این موسیلاژ در اثر هیدرولیز، تبدیل به گالاکتوز، آرابینوز، گلوکز، رامنوز و اسیدگالاکتورونیک می‌شوند. همچنین گل‌های پنیرک حاوی مقدار کمی تانن و حدود یک دهم درصد لوکوآنتوسیانین‌ها و 7 درصد آنتوسیانین‌ها می‌باشند (نسبت به وزن خشک گل) (شوشتریان، 1389).
اثرات مهم
دم کرده‌ی گل‌ها به خاطر داشتن موسیلاژ، یکی از داروهای خوب ضدسرفه است. همچنین به عنوان ضدنزله (زکام) و تورم دهان و گلو مصرف می‌شود. در طب عوام از خوراکی آن، به منظور مشکلات مثانه و به صورت ضماد موضعی در التیام زخم‌ها استفاده می‌شود. از رنگ (آنتوسیانین‌های آن)، نمود برای مواد غذایی استفاده می‌شود (طاها‌نژاد و همکاران، 1390).

ب: برگ پنیرک
ترکیبات مهم
برگ حاوی حدود 8 درصد موسیلاژ میباشد که پس از هیدرولیز، تولید قندهای آرابینوز، گلوکز، رامنوز، گالاکتوز و اسیدگالاکتورونیک میکند. هم چنین حاوی مقداری تانن و فلاونوئید است.
طریقه و مقدار مصرف
بر روی 5 گرم برگ، یک لیوان آب سرد ریخته مدت حدود 5 دقیقه جوشانده میشود و یا بر روی همین مقدار برگ، یک لیوان آب در حال جوشیدن ریخته میشود، بهتر است درب آن بسته باشد، آن گاه پس از 15 دقیقه صاف میگردد. البته بهتر است محلولهای سرد آن را، قبل از مصرف، کمی گرم نمود. در صورتی که با هر بار مصرف، یک قاشق عسل به آن افزوده گردد، اثر آن قویتر میشود. این میزان مصرف را میتوان روزی سه تا چهار بار تکرار کرد (صالحی سورمقی، 1387).
اثرات مهم
اثرات مهم برگ پنیرک مشابه با گلهای آن است؛ به ویژه جهت درمان تورم قسمتهای بالای راههای تنفسی و گلو، تورمهای رودهای- معدی، مناسب است (طاها‌نژاد و همکاران، 1390).
داروهای گیاهی
برگ پنیرک به عنوان یکی از گیاهان مؤثر در عوارض سرماخوردگی به ویژه سرفه، در تعداد زیادی از فرمولاسیونهای سرماخوردگی، مخلوط با گیاهان دیگر وجود دارد (صالحی سورمقی، 1387).

1-19- کاربردهای بالینی و سنتی پنیرک:
در قدیم بیشترین کاربرد پنیرک استفاده از آن جهت رفع التهابات دهان و حلق و فارنژیت بوده است، لیکن رطوبت‌زایی و خنک‌کنند‌گی پنیرک اهمیت زیادی دارد، لذا در افراد صفراوی مزاج که به هر دو این فاکتورها نیازمندند کاربردهای فراوانی دارد. در نتیجه قبل از هر چیز خواص گوارشی آن که منشاء پیدایش اکثر ناراحتی‌های انسان می‌باشد جلب نظر می‌کند، بعد از آن خواص ریوی دهانی پنیرک خصوصا درمان سرفه‌های خشک کاربرد بسزایی دارد و در نهایت خواص پوستی پنیرک اهمیت پیدا می‌کند (ابوالحبیب، 1389).

1-20- نکات قابل توجه
1. گیاه پنیرک موجود در ایران، از نظر خواص دارویی مشابه با پنیرک موجود در نقاط دیگر دنیا است.
2. خواص گل و برگ پنیرک، نزدیک به هم است، ولی اثرات گل به دلیل داشتن آنتوسیانین و لکوآنتوسیانین‌ها، کامل‌تر می‌باشد.
3. برای استفاده از خواص کامل پنیرک، می‌توان مخلوطی از گل و برگ آن را مورد استفاده قرار داد.
4. چون اثرات پنیرک با گل ختمی هم جهت است، می‌توان از مخلوط گل پنیرک و گل ختمی جهت تهیه‌ی موسیلاژ مربوطه، به ویژه در سرماخوردگی، تسکین سرفه به عنوان خلطآور و رفع گرفتگی صدا استفاده کرد.
5. برای جمعآوری گل‌ها، بهتر است در زمان باز شدن گل‌ها که اکثرا در تابستان است، این کار صورت گیرد، جمعآوری برگ‌ها در فصل بهار باید صورت گیرد.
6. در بازار ایران، فقط گل پنیرک به صورت خشک شده (بنفش رنگ) وجود دارد که می‌توان طبق روش ذکر شده، از آن استفاده کرد.
7. تاکنون عوارضی از مصرف گل و یا برگ پنیرک گزارش نشده است (صالحی سورمقی، 1387).

1-21- خشکی
برخلاف جانوران، گیاهان به علت حضور ثابت در یک مکان ناچار به تحمل تنش‌های محیطی نظیر خشکی، شوری، گرما، سرما و … هستند و از سوی دیگر تنش‌های محیطی از مهمترین عوامل تعیین‌کننده الگوی پراکنش گیاهان در سطح جهان می‌باشند و تنش خشکی نیز به سهم خود تعیینکننده بخشی از این پراکنش می‌باشد (کافی و همکاران، 1388). ایران کشوری است که دارای آب و هوای گرم و خشک بوده و در سال‌هایی احتمال کمبود بارندگی و ایجاد تنش خشکی برای گیاهان وجود دارد. این امر باعث کاهش عملکرد کمی و کیفی محصول می‌گردد (حبیبی و همکاران، 1385).
خشکی عمده‌ترین تنش محیطی و مهمترین عامل محدودکننده تولید محصولات در سرتاسر جهان است (باسم و همکاران11، 2007). رشد سلول، حساس‌ترین فرآیندی است که بوسیله تنش آبی تحت تاثیر قرار می‌گیرد. با کاهش رشد سلول، اندازه اندام محدود می‌شود و به همین دلیل است که اولین اثر محسوس تنش آبی بر روی گیاهان را می‌توان از روی اندازه کوچکتر برگ‌ها یا ارتفاع گیاهان یا کاهش در وزن ‌تر و خشک گیاه تشخیص داد. گیاهان مقاوم به تنش‌ آبی با حفظ آماس سلول، موجب ادامه انجام متابولیسم سلولی، تحت تنش آبی می‌شوند (استویانف12، 2005). خشکی یک رخداد طبیعی است که می‌تواند به وسیله شاخص‌های مشتق شده از داده‌های پایه مانند میزان بارندگی و سایر متغییرهای آب و هوا، اندازه‌گیری شود. گیاهان در شرایط تنش خشکی با ایجاد تغییرات مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و متابولیسمی در کلیه اندام‌های خود، به تنش پاسخ می‌دهند (حیدری و همکاران، 1386). خشکی می‌تواند در اثر وجود یک یا چند عامل آب و هوایی که موجب کمبود آب در داخل گیاه می‌شوند، به وجود آید (لویت13، 1980). تنش خشکی از طریق ایجاد تغییرات آناتومیک، مورفولوژیک و بیوشیمیایی بر جنبه‌های مختلف رشد و نمو گیاه تاثیر می‌گذارد. این تنش باعث کاهش فتوسنتز، هدایت روزنه‌ای، بیوماس، رشد و در نهایت عملکرد گیاه می‌شود (عبدل جلیل14، 2009).

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید